برخى از اين آبادىهايى كه ابن‌خرداذبه ذكر كرده ، شناخته نشده است و بعيد نيست كه نوشتهء او دستخوش تحريف شده باشد . گروهى از فقهاى شافعى يادآور شده‌اند كه طائف و « وجّ » و آنچه بدانها اضافه مىشود ، منسوب به مكه‌اند و از توابع آن به شمار مىروند ؛ اين نكته را نووى در الروضه نقل كرده و سخن خود را در بخش « عقد الجزية و الهدنه » چنين آورده است : امام الحرمين ابوالمعالى الجوينى مىگويد : اصحاب گفته‌اند كه طائف و « وجّ » ؛ يعنى وادى طائف و آنچه بدان اضافه شده ، منسوب به مكه‌اند و از توابع آن به شمار مىروند و « خيبر » « 1 » از آبادىهاى مدينه محسوب مىگردد . « نجران » نيز جزو حجاز نيست ، هر چند گفته شده كه از آبادىهاى مكه است . از جمله كسانى كه مىگويند « نجران » در شمار حجاز نيست ، جواهرى است كه در صحاح خويش گويد : نجران ، شهرى در يمن است . و در تهذيب شيخ ابواسحاق شيرازى چنين آمده است : امّا نجران بنا به گفتهء نووى ، ميان مكه و يمن به فاصلهء هفت منزل از مكه واقع است و به مسيحيان تعلق داشته است . نووى در اين باره كه ابن‌خرداذبه ، نجران را از آبادىهاى مكه دانسته است ، ترديد كرده و مىگويد : امام حافظ ابوبكر حازمى در بخش « المؤتلف والمختلف في الأماكن » از كتابش ، نجران را از آبادىهاى مكه از سمت يمن دانسته است و در اين گفتهء او ، بىدقتى وجود دارد . « 2 » بىدقتىِ سخن حازمى در مورد سخن ابن‌خرداذبه نيز به اقتضاى گفتهء نووى صدق مىكند . ممكن است گفته شود : در سخن حازمى ، تساهل و بىدقتى وجود ندارد ؛ زيرا گفتهء آنان مبنى بر اينكه « نجران » از آبادىهاى مكه از سمت يمن است ، الزاماً بدان معنا نيست كه نجران از حجاز باشد ؛ چرا كه آبادىهاى مكه مىتواند در حجاز و يمن باشد و

--> ( 1 ) - شايد منظور وى خيبر شمالى باشد ؛ چرا كه بدون ترديد خيبر شمالى از توابع مدينه است ، ولى خيبرجنوبى از توابع مكه به شمار مىرود . ( 2 ) - تهذيب الأسماء و اللغات ، ج 2 ، ق 2 ، ص 172